چکیده فارسی:یکی از رویکردهای مورد توجه در پژوهش های مربوط به ادبیات در دهه های اخیر مطالعات بینامتنی است. بینامتنی یادآور این نکته است که متون به نوعی همواره در تعامل با یکدیگرند. یافتن این روابط ما را به خوانشی نو از متون رهنمون می سازد. از جم له این متون کتاب مجمع البحرین ناصیف یازجی نویسنده و شاعر معاصر است. این تحقیق به روش تحلیلی– توصیفی و با استقراء آیات کریمه قرآنی در مجمع البحرین انجام شده است. هدف از پژوهش، شناخت و معرفی چگونگی و اندازه تاثیر قرآن کریم بر لفظ و محتوای مقامات ناصیف است.ناصیف در مقامات خود رویکرد قابل توجهی به قرآن دارد. این امر وقتی بیشتر مورد توجه قرار می گیرد که بدانیم او یک مسیحی است. استفاده از مثل های رایج و مرسوم، اشاره به حوادث، داستان ها و اسامی شخصیت های قرآنی نیز که از آن به تلمیح یاد می شود، نوعی از بینامتنی مقامات ناصیف با قرآن است. با تحلیل و بررسی عملیات بینامتنی در مقامات (متن حاضر) و قرآن (متن غایب) در می یابیم که این تعامل هر چند بیشتر به صورت نفی متوازی و نفی جزیی است، اما نفی کلی نیز در آن کم نیست. چکیده عربی:من أهم الاتجاهات الادبیة فی العقود الاخیرة الدراسات التناصیة. التناص یدل علی ان النصوص تتعامل معا علی الدوام. الحصول علی هذه الروابط یوجهنا الی قراءة جدیدة من النصوص. من هذه النصوص نذکر مجمع البحرین للشاعر و الکاتب المعاصر ناصیف الیازجی. هذه الدراسة تمت علی منهج التحلیل و التوصیف و الاستقراء للآیات القرآنیة الکریمة فی مجمع البحرین. هدف الدراسة هو التعرف علی کمیة و کیفیة تاثیر القرآن الکریم علی مقامات ناصیف الیازجی لفظا و محتوی. ألفت آثار عدیدة فی موضوع التناص و ایضا حول حیاة و ادب ناصیف الیازجی و لکن ما عثرنا علی اثر ألف او کتب فی موضوع هذه الدراسة. معطیات هذه الدراسة هی أن ناصیف الیازجی یستخدم الآیات القرآنیة کثیرا فی مقاماته مباشرة و غیر مباشرة مع اننا نعرف ان الشاعر هو ادیب مسیحی و لیس بمسلم. الشاعر یستخدم الامثال القرآنیة الشائعة، یشیر الی القصص و الحوادث القرآنیة و یستخدم الاسماء القرآنیة بکثیر فی قالب التلمیح، هذه انواع من التناص القرانی فی مقامات ناصیف الیازجی. فبتحلیل و دراسة هذا التناص (النص الغائب و النص الحاضر) وجدنا جمیع انواع التناص مستخدمة بکثیر الا أن النفی الکلی کان اقل استخداما بالنسبة الی سائر الانواع.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اخلاق یکی از زمینه­های اصلی ادب گران­سنگ فارسی است که گویندگان کثیری، بدان پرداخته­اند. فضایل اخلاقی در دیگر زبان­ها هم مورد توجه بوده­است. از قاسمی­گنابادی (ف. 982ق. )، هشت مثنوی برجای ­است که در آنها با طرفه­اندیشی و بیانی سهل، مضامین اخلاقی را غالباً در قالب حکایت سروده­است. در ادب عربی نیز شاعران سترگی از جمله ناصیف الیازجی (1871-1800م. ) به مفاهیم اخلاقی توجّه داشته­اند. در این جستار با تکیه بر مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی که وجود زمینه­های تأثیر و تأثّر را صرفاً شرط تطبیق نمی­داند، به بیان فضایل اخلاقی مشترک در اشعار دو شاعر پرداخته­شد. پژوهش حاضر با تکیه بر منظومه­های عمدةالاشعار و زبدةالاشعار قاسمی و دیوان اشعار الیازجی و بر اساس تقسیم­بندی خواجه­نصیرالدّین­طوسی از فضایل اخلاقی در چهار حوزۀ کلی (حکمت، شجاعت، عفت و عدالت) انجام گرفته­است. پرسش اصلی پژوهش آن است که چه مضمون­های اخلاقی مشترکی در شعر قاسمی و الیازجی وجود دارد؟ از دستاوردهای ارزشمند آن تبیین و تحلیل مضامین مشترکی چون علم، تواضع، صداقت، صبر و وفای­به­عهد است که در شعر دو شاعر ایرانی و لبنانی بیان شده­است. به زیبایی­های ادبی اشعار درحد گنجایش مقاله اشاره شد. بسامد برخی مفاهیم اخلاقی در شعر قاسمی چشم­گیرتر است. از دلایل آن می­توان به­ اهتمام قاسمی در سرودن مثنوی­های متعددی که مشحون از مفاهیم اخلاقی و اجتماعی است و نیز مناعت طبع و ویژگی­های خُلقی شاعر اشاره نمود.

اهتم الباحثون بالدراسات الأسلوبیة الإحصائیة اهتماما کبیرا حیث یمکن باستخدامها معرفة الأسالیب المختلفة وتمییزها عن أسالیب أخری فی نص ما. دراسة الأسلوب علی أساس معادلة بوزیمان هی دراسة کمیة ولیست کیفیة، درسنا فی هذا المقال نماذجا من مقامات الهمذانی والیازجی علی أساس معادلة بوزیمان. وهذه المعادلة تنطبق علی أسلوب المقامات. أسلوب الکاتبین فی مقاماتهما علی أساس هذه المعادلة أدبی والدرجة الإنفعالیة تختلف من مقامة إلی مقامة أخری. السبب الرئیسی الذی أدی إلی إرتفاع نسبة الفعل إلی الصفة (تسمی اختصارا ن ف ص) فی مقامات الهمذانی والیازجی هو الإکثار من الشعر بدرجة کبیرة وإن المقامة من النثر الأدبی ووسیلة للتمرن علی الإنشاء والوقوف علی مذاهب النثر والنظم. إنها رصید الثروة المعجمیة وتعبر عن حالة المجتمع البشری وعن العواطف التی تعمل فی نفس الشعب وهی تنطوی علی ضرب من الصناعات اللفظیة کالسجع. إن مؤثر الصیاغة تنطبق علی مقامات الکاتبین. ومن المؤثرات التی ترجع إلی المضمون هی (العمر)، وهو یؤثر علی ارتفاع ن ف ص، عند الکاتبین. تهدف هذه المقالة إلی أن تحلل الأسلوب فی نماذج من مقامات الهمذانی والیازجی علی أساس معادلة بوزیمان.

یکی از رویکردهای ادبیات تطبیقی و مطالعات فرهنگی نقد پسااستعماری است که نتایج استعمار در متون ادبی را تحلیل و به کشف مولّفه­ های پسااستعماری در ادبیات می­ پردازد. این نقد یکی از موضوعاتی است که توجه ناقدان را در قرن بیستم به خود جلب کرده است. عبدالکریم ناصیف از نویسندگان معاصر توانمند سوری است که برای مخاطب ایرانی ناآشناست. وی با نگارش کتاب «راه خورشید» کوشیده است، موضوع مبارزه با استعمار را سر لوحة کار خویش قرار دهد. از آنجا که این نویسنده پیامدهای استعمار سوریه در زمان اشغال توسط فرانسویها را در این رمان به تصویر می­ کشد. بررسی کتاب وی حائز اهمیت می­ باشد. وی دیدگاههای قابل تامّلی دربارة استقلال سرزمین با حفظ ارزشهای دینی و سنّتی، بیداری جهان عرب، مبارزة یک ملّت برای آزادی به موازات ماجرایی عاشقانه مطرح می­ کند. پژوهش پیش رو در حوزة این رهیافت نقدی می­ کوشد تا به واکاوی مولّفه­ های پسااستعماری از قبیل شرق شناسی، اروپامحوری، دیگری و فرودست با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی در این رمان بپردازد. نتیجة بحث نشان می­ دهد که چگونه نویسنده با روی آوردن به دیدگاه ضد استعماری توانسته تاثیرات و پیامدهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی استعمار در خاورمیانه به ویژه در کشور سوریه را با بهره گیری از روایتی چند لایه توصیف کند و در حیات بخشیدن به سنّت­ های فرهنگی و ملّی آنها به ایفای نقش بپردازد. می­ توان گفت که مؤلّفة پسااستعماری شرق شناسی در این رمان نمود برجسته­ ای دارد. در واقع، نویسنده با پر رنگ جلوه دادن شرق به عنوان مؤلّفة پسااستعماری و عنصر مکان در این رمان تقابل دو فرهنگ شرق و غرب را نشان می­ دهد.

چکیده فارسی:یکی از تکنیک های رمان نویسی، رمان های چند آوایی نام دارد. رمان چند آوایی حلقه اتصال رمان های کلاسیک و رئالیستی به شمار می آید. ریشه این شیوه از داستان نویسی را می توان در ادبیات اروپایی و آمریکایی جست و جو کرد. در ادبیات داستانی معاصر عرب نیز رمان های چند آوایی متعددی ظهور پیدا کردند. این سبک از داستان نویسی در رمان های عبدالکریم ناصیف، نویسنده واقع گرای معاصر سوری، نمود برجسته ای دارد. او یکی از نویسندگانی است که از این سبک داستان نویسی در داستان هایش بهره برده است.در این پژوهش سعی داریم دو «رمان مواجع الشتات» و «وجهان لعنقاء واحده» این نویسنده را با تکیه بر ویژگی های ساختاری رمان های چند آوایی (عدم انسجام، گفتگو و تکثر زبانی) مورد بررسی و تحلیل قرار دهیم. نتیجه نشان می دهد که این دو رمان چه شکل هایی از رمان چند آوایی را به کار برده اند و چگونه نویسنده با بکارگیری این تکنیک روایی توانسته، حوادث کنونی خاورمیانه (جنگ و اشغال) را از دیدگاه افراد مختلف به تصویر بکشد. می توان گفت روش نویسندگان در این مقاله توصیفی- تحلیلی است. روایة متعددة الأصوات تعتبر إِحدی التقنیات الروائیة. فی الواقع، تعدّ روایه متعدده الاصواتحلقة وصل للروایات الکلاسیکیة والواقعیة، وانّ أصل هذا الاسلوب من کتابة الروایة ظهر فی الأدبین الأوربی والأمریکی اساساً، کما إّنه ظهر أیضا فی الأدب القصصی العربی المعاصر، ونراه أیضا فی روایات الکاتب الواقعی السوری الشهیر عبد الکریم ناصیف.هو واحد من الکتاب الذین استخدم هذا النمط الروائی فی روایاته. هذه الدراسة،حاولنا اِستعراض روایتین (روایه مواجع الشتات وروایه وجهان لعنقاء واحدة) للکاتب مع الترکیز علی خصوصیات بنیة الروایات المتعدده الاصوات من خلال (عدم الانسجام، المحاورة، تعدّدیة اللغات) وحصاد هذه الدراسة هی الإشارة إلی أنه أیّ میزه من المیزات هذه التقنیه اِستخدمها هذا الراوی من حیث تعدّد الأصوات فی هاتین الروایتین ؟ وکیف اِستطاع الراوی توظیف هذة التقنیة السردیة من خلال أحداث هامه فیالشرق الأوسط ( مثلالحرب و الاحتلال) من وجهه نظر الناس المختلفه؟ ویمکن القول إنّ منهجنا فی هذا المقال هو منهج وصفی- تحلیلی.